Waarom presteert mijn warmtepomp minder in de winter?

Je warmtepomp draait in de winter flink wat uurtjes, maar het lijkt alsof hij meer energie verbruikt dan verwacht. Herkenbaar? Het is geen mankement, maar natuurkunde. In deze gids lees je precies waarom een warmtepomp bij lage temperaturen minder efficiënt wordt en hoe dit je energierekening beïnvloedt.

We leggen het in Jip-en-Janneketaal uit, zonder ingewikkelde formules. Ook krijg je praktische tips om het verlies te beperken en te weten wanneer je je installateur moet bellen. Zo weet je of jouw warmtepomp normaal presteert of dat er echt iets aan de hand is.

Wat gebeurt er precies met het rendement bij kou?

Een warmtepomp werkt als een omgekeerde koelkast: hij haalt warmte uit de buitenlucht (of grond/water) en geeft die af aan je cv-water. Hoe warmer de buitenlucht, hoe makkelijker die warmte eruit te halen is. Bij kou daalt de warmte-inhoud van de lucht, waardoor de pomp harder moet werken om dezelfde hoeveelheid warmte je huis in te krijgen.

Dit effect zie je terug in de coëfficiënt van prestatie (COP). Bij 7 graden buitentemperatuur haalt een gemiddelde lucht-waterwarmtepomp bijvoorbeeld een COP van 4: voor elke 1 kWh stroom levert hij 4 kWh warmte. Zakt het kwik naar -5 graden, dan zakt de COP vaak naar 2,5 of zelfs lager. Dat betekent: je verbruikt meer stroom voor dezelfde warmte. Logisch, want de pomp moet een groter temperatuurverschil overbruggen.

Daarnaast speelt ontdooien een rol. Bij temperaturen rond het vriespunt vormt zich ijs op de verdamper. De pomp schakelt dan periodiek over op een speciale ontdooistand, waarbij hij warmte gebruikt om het ijs te smelten. Die warmte gaat verloren voor je woning – tijdelijk extra verbruik dus. Vooral bij een hoge luchtvochtigheid en temperaturen rond 0 graden kan dit vaker voorkomen.

Hoe zie je dit terug in je verbruik?

In de winter stijgt je stroomverbruik niet alleen omdat je meer uren verwarmt, maar ook omdat het rendement per uur lager ligt. Vergelijk het met een auto die in de kou meer brandstof verbruikt voor dezelfde rit. Concreet: stel dat je warmtepomp bij 10 graden buitentemperatuur gemiddeld 1,5 kWh per uur verbruikt voor een gemiddeld huis. Bij -5 graden kan dat oplopen tot 3 kWh per uur – de pomp draait langer en vraagt meer vermogen.

Toch is dit geen reden tot paniek. Zelfs met een lager rendement blijft een warmtepomp zuiniger dan een elektrische kachel of een cv-ketel op gas. Het is normaal dat je verbruik in de winter verdubbelt of zelfs verdrievoudigt ten opzichte van de herfst. Een gemiddeld huishouden met een lucht-waterpomp gebruikt in de wintermaanden al snel 600 tot 900 kWh per maand extra, afhankelijk van isolatie en temperatuur. Ter vergelijking: in de zomer draait de pomp niet of nauwelijks voor verwarming.

Belangrijk om te weten: bij heel lage temperaturen (onder -10 graden) schakelen sommige systemen over op een elektrisch bijverwarmingselement (heater). Dat is duur in gebruik – vaak rond de 2 tot 3 kWh per uur. Gelukkig komen zulke temperaturen in Nederland weinig voor, maar het verklaart waarom je verbruik tijdens een koudegolf ineens piekt.

Wat kun je doen om het verlies te beperken?

Je kunt het rendementsverlies niet volledig voorkomen, maar wel verminderen. Zorg dat je warmtepomp goed is ingesteld: een lagere watertemperatuur (bijvoorbeeld 35 graden in plaats van 50) werkt efficiënter. Dat vraagt wel om een goed afgestemd afgiftesysteem (vloerverwarming of grote radiatoren). Laat ook de filter van de buitenunit regelmatig schoonmaken; een vieze filter belemmert de luchtstroom en verlaagt het rendement.

Verder is het slim om de pomp niet onnodig te laten pendelen. Laat de thermostaat overdag op een constante temperatuur staan en gebruik een nachtverlaging van maximaal 2 graden. Grotere verlagingen zorgen ervoor dat de pomp ’s ochtends extra hard moet werken om het huis weer op te warmen, wat juist meer energie kost.

Controleer ook of de buitenunit vrij staat van bladeren, sneeuw en ijs. Plaats geen objecten rond de unit die de luchtstroom blokkeren. En overweeg een hybride opstelling: bij extreme kou (onder -5 graden) kan de cv-ketel het overnemen, als je die nog hebt. Zo bespaar je stroom, al moet je wel gas verbruiken. Veel gebruikers vinden dit een goede balans.

Veelgestelde vragen

Conclusie

Een warmtepomp die in de winter minder presteert, is geen defect, maar een logisch gevolg van de natuurkunde. Het rendement daalt bij kou en het verbruik stijgt. Door je installatie goed af te stellen, de unit vrij te houden en bewust om te gaan met de thermostaat, kun je het verlies beperken. Twijfel je of je systeem nog gezond is? Laat dan een installateur controleren. Zo weet je zeker dat je warmtepomp optimaal werkt – ook als de temperaturen dalen.

Verder lezen over kosten en prijzen: Hoe lang gaat een warmtepomp mee? · Warmtepomp vs. cv-ketel: welke past bij jou? · Warmtepomp-subsidie 2026: de ISDE uitgelegd · Propaan (R290) of R32 als koudemiddel: wat betekent het voor je warmtepomp? · Hoeveel kW warmtepomp heb je nodig? · Warmtepomp-merken vergelijken (2026)

Lees ook: Hoe werkt een warmtepomp en wat bespaart het echt? · Warmtepomp vs. cv-ketel: wat zijn de echte kosten? · Wat is een goede SCOP-waarde voor een warmtepomp? · Hoeveel stroom verbruikt een warmtepomp per jaar? · Waarom is mijn warmtepomp duurder dan verwacht? · Bespaart een hybride warmtepomp echt geld? — meer over energieverbruik en besparing

WarmtepompRadar is een onafhankelijke gids en verkoopt zelf niets. Prijzen zijn indicaties.