Als je overweegt om een warmtepomp te installeren, vraag je je misschien af hoe zo'n pomp presteert tijdens een stevige winter. Zeker bij temperaturen onder het vriespunt denken veel mensen dat een warmtepomp het laat afweten. Is dat terecht? In dit artikel leggen we uit hoe een warmtepomp werkt bij kou, wat het rendement is en welke rol bijverwarming speelt.
We geven je een eerlijk beeld: warmtepompen zijn ook bij vrieskou een efficiënte oplossing, maar er zijn aandachtspunten. Je leest hier wat je kunt verwachten, hoe je het rendement hoog houdt en wanneer bijverwarming nodig is. Zo weet je precies waar je aan toe bent voordat je een beslissing neemt.
Hoe werkt een warmtepomp bij lage temperaturen?
Een warmtepomp onttrekt warmte aan een bron: buitenlucht, bodem of grondwater. Bij een lucht-waterwarmtepomp, de meest gekozen variant, zit de buitenunit in de buitenlucht. Zelfs bij temperaturen onder het vriespunt bevat die lucht nog warmte. Het koelmiddel in de pomp kan die warmte opnemen, zelfs bij -15 °C. Het rendement, uitgedrukt in COP (Coefficient of Performance), daalt wel naarmate het kouder wordt.
Bij 7 °C halen moderne lucht-waterwarmtepompen vaak een COP van 4 tot 5. Dat betekent: voor elke kWh elektriciteit leveren ze 4 tot 5 kWh warmte. Bij -10 °C zakt dat naar ongeveer 2,5 tot 3. Nog steeds beter dan een elektrische kachel, die een COP van 1 heeft. Maar het verschil is duidelijk: hoe kouder het buiten is, hoe harder de pomp moet werken en hoe lager het rendement.
Daarnaast speelt de afgiftetemperatuur een rol. Warmtepompen presteren het best bij lage temperaturen in het afgiftesysteem, zoals vloerverwarming (30-35 °C). Met radiatoren die hoge temperaturen nodig hebben (60-70 °C), daalt het rendement extra. Dit is een belangrijk punt om rekening mee te houden.
Wat gebeurt er als het vriest?
Bij temperaturen rond het vriespunt kan er ijsvorming ontstaan op de buitenunit. Dat komt doordat de verdamper kouder is dan de buitenlucht, waardoor vocht uit de lucht bevriest. De warmtepomp moet dan ontdooien: hij keert tijdelijk om en gebruikt een beetje energie om de unit te ontdooien. Tijdens het ontdooien produceert hij geen warmte, maar dat duurt meestal maar 5 tot 15 minuten. Moderne pompen doen dit automatisch en efficiënt, dus het heeft weinig invloed op het totale rendement.
Een ander punt: bij zeer lage temperaturen (bijvoorbeeld -20 °C) kan een lucht-waterwarmtepomp nog steeds werken, maar het rendement wordt laag. Daarom hebben de meeste systemen een ingebouwde verwarmingselement (ook wel back-upverwarming of boilerrod genoemd). Deze springt bij als de pomp het niet meer kan bijbenen. Het is geen falen van de pomp, maar een ontwerpkeuze om ook bij extreme kou comfort te garanderen.
Let op: niet elke warmtepomp heeft automatisch bijverwarming. Sommige modellen zijn 'monovalent', wat betekent dat ze zonder hulp moeten voldoen. In ons klimaat is dat meestal prima, omdat temperaturen onder -10 °C zeldzaam zijn. Maar bij een slecht geïsoleerd huis kan bijverwarming nodig zijn om de piekvraag op te vangen.
Hoe zit het met de bijverwarming?
Bijverwarming kan op twee manieren worden ingebouwd: als elektrisch verwarmingselement in de binnenunit of als externe cv-ketel (hybride opstelling). Een elektrisch element is eenvoudig en goedkoop in aanschaf, maar duur in gebruik: elke kWh wordt 1 op 1 omgezet in warmte. Een hybride systeem met een cv-ketel is duurder in aanschaf, maar kan op gas draaien tijdens de koudste dagen. De keuze hangt af van je budget, je gasaansluiting en je voorkeur voor duurzaamheid.
Het is belangrijk om te weten dat bijverwarming alleen mag inschakelen wanneer dat nodig is. Moderne regelingen doen dit op basis van de buitentemperatuur en de warmtevraag. Zo blijft het rendement van de pomp zo hoog mogelijk en gebruik je bijverwarming alleen als uitzondering. In de praktijk betekent dit dat bijverwarming in een gemiddelde winter maar enkele dagen per jaar actief is.
Een aandachtspunt: als je een warmtepomp combineert met radiatoren, is de kans groter dat bijverwarming inschakelt. Zorg daarom voor een zo laag mogelijke afgiftetemperatuur. Vloerverwarming of grote radiatoren met ventilatoren zijn ideaal. Zo blijf je comfortabel en houd je het verbruik laag.
In het kort
- Kies voor een warmtepomp met een hoog rendement bij lage temperaturen; check de SCOP (seizoensgebonden rendement) in plaats van alleen de COP.
- Zorg voor een goed geïsoleerd huis: hoe minder warmteverlies, hoe minder vaak bijverwarming nodig is.
- Overweeg vloerverwarming of lage-temperatuurradiatoren om het rendement te verhogen.
- Laat de warmtepomp installeren door een gecertificeerde installateur die het systeem goed afstelt.
- Laat bijverwarming niet standaard aan staan; stel de inschakeltemperatuur in op bijvoorbeeld -5 °C.
- Onderhoud de buitenunit regelmatig: verwijder bladeren en ijsvorming om de prestaties te behouden.
- Kijk naar de geluidsproductie van de buitenunit, vooral bij vrieskou, om overlast te voorkomen.
Veelgestelde vragen
Hoe laag kan een warmtepomp werken?
De meeste lucht-waterwarmtepompen werken tot ongeveer -20 °C. Beneden die temperatuur schakelt de pomp uit en neemt de bijverwarming het over. Bodemwarmtepompen kunnen nog lager, omdat de bron een constante temperatuur heeft.
Is een warmtepomp rendabel bij vrieskou?
Ja, ook bij vrieskou is een warmtepomp efficiënter dan een elektrische kachel. Het rendement daalt, maar blijft positief. Bij zeer lage temperaturen kan bijverwarming het rendement verlagen, maar dat gebeurt maar enkele dagen per jaar.
Wat kost bijverwarming met een warmtepomp?
Als een elektrisch verwarmingselement aanslaat, verbruikt het 1 kWh elektriciteit per kWh warmte. De kosten hangen af van je stroomtarief. Vaak liggen de totale jaarkosten voor bijverwarming tussen de 50 en 150 euro, afhankelijk van je woning en het klimaat.
Hoe bereken ik het rendement van mijn warmtepomp in de winter?
Kijk naar de SCOP-waarde, die het gemiddelde rendement over het hele stookseizoen weergeeft. In de winter kun je het actuele rendement zien op de display van de warmtepomp. Deel het aantal kWh warmte door het aantal kWh elektriciteit.
Conclusie
Een warmtepomp levert ook bij koud weer een prima rendement, al daalt de efficiëntie naarmate het vriest. Door te investeren in een goede isolatie en een laagtemperatuur-afgiftesysteem, blijf je comfortabel en houd je het energieverbruik laag. Bijverwarming is een slimme aanvulling, maar hoeft in onze winters maar zelden aan te slaan. Laat je goed adviseren over het type pomp en de instellingen, dan geniet je jarenlang van een duurzame en kosteneffectieve warmtebron.
Warmtepomp laten installeren?
Vergelijk rustig en vraag vrijblijvend offertes aan via WarmtepompRadar.
Vergelijk installateurs →Verder lezen over kosten en prijzen: Hoe lang gaat een warmtepomp mee? · Warmtepomp vs. cv-ketel: welke past bij jou? · Warmtepomp-subsidie 2026: de ISDE uitgelegd · Propaan (R290) of R32 als koudemiddel: wat betekent het voor je warmtepomp? · Hoeveel kW warmtepomp heb je nodig? · Warmtepomp-merken vergelijken (2026)
Lees ook: Waarom is een hybride warmtepomp vaak beter dan een volledige? · Wat kost een warmtepomp echt? Een totaaloverzicht · Hoe werkt een warmtepomp precies? Uitleg in simpele taal · Veelgemaakte fout: te klein vermogen gekozen · Veelgemaakte fout: te groot vermogen gekozen · Hoe belangrijk is de SCOP-waarde bij het kiezen van een warmtepomp? — meer over veelgemaakte fouten
WarmtepompRadar is een onafhankelijke gids en verkoopt zelf niets. Prijzen zijn indicaties.
Redactie WarmtepompRadar
- Wie schrijft dit: de redactie van WarmtepompRadar, een onafhankelijk informatieplatform. We verkopen zelf geen warmtepompen en schrijven onder de naam van de redactie, niet onder verzonnen personen.
- Hoe we bronnen checken: bedragen, normen en regels herleiden we tot publieke bronnen (RVO, Milieu Centraal, CBS, Bouwbesluit) en fabrikantdocumentatie; waar een cijfer een indicatie is, staat dat erbij. Geen verzonnen reviews of scores.
- Laatst nagekeken: (automatische controle op bronvermelding, lengte en claims bij elke publicatie).
- Over de redactie · Werkwijze en redactiebeleid · Onafhankelijkheid